![]() | Fout: Contact formulier niet gevonden. |
Je hebt het waarschijnlijk niet eens door. Maar ook jij zit vaak gevangen in een dramadriehoek. Wil je hieruit ontsnappen? Dan is de eerste stap bewustwording.
Temptation Island, Ex On The Beach, Ik Vertrek; we vinden het heerlijk om real life drama op tv te zien. Andermans drama. Bijna niemand heeft zin om er in zijn eigen leven mee te maken te krijgen. Toch wil het nog weleens gebeuren. Je komt vast te zitten in een negatief communicatiepatroon. Je kan het patroon maar niet doorbreken. En je weet al precies hoe de discussie gaat lopen. Herken je dit? Dan is de kans groot dat jij een gevangene bent van de dramadriehoek.
Het model is onderdeel van de Transactionele Analyse (TA). In TA kijk je vanuit je Kind- Ouder- of Volwassenen-ego naar de manier waarop je communiceert. De dramadriehoek – zoals de naam al doet vermoeden – focust vooral op het analyseren van negatieve situaties. En doet dat vanuit andere rollen. De dramadriehoek heeft wel wat weg van de Bermuda-driehoek, omdat gezonde en effectieve communicatie in deze driehoek volledig verdwijnt. Wil je hieruit ontsnappen? Dan is de eerste stap bewustwording. Dus: wat is die dramadriehoek nou precies? En wat kun je met die kennis?
Denk daarbij aan discussies, meningsverschillen en ruzies. Het is een model dat veel gebruikt wordt in therapie en persoonlijke coaching, maar ook goed past in het onderwijs en in organisaties. Je kijkt hiermee namelijk vanaf een hoger niveau naar jouw communicatie om te achterhalen hoe het contact verloopt. Wat doe ik onbewust? En kan ik die kennis gebruiken om de communicatie te verbeteren?
Die onbalans ontstaat ten eerste omdat er geen gelijkwaardigheid is. Iemand voelt zich óf beter óf slechter dan de rest. Het ontstaat ten tweede als mensen de verantwoordelijkheid voor de relatie bij een ander leggen. Daarmee mis je de kans om te groeien en het de volgende keer beter te doen. Hierdoor blijft het patroon zich maar herhalen. Zo blijf je gevangen in je rol en de situatie. Wil je ontsnappen uit die zelfgemaakte gevangenis? Dan moet je eerst weten wat jouw rol precies is.
Laten we beginnen bij het Slachtoffer. Want je hebt geen drama zonder slachtoffer:
“Ik weet het niet…”,“Kun jij dit niet voor mij doen?”, “Ze moeten altijd mij hebben…” “Ik kan er niets aan doen”, “Waarom overkomt mij dit altijd?”, “Ja, maar…”; zomaar wat zinnen die je het Slachtoffer vaak hoort zeggen. Het Slachtoffer is namelijk iemand die veel klaagt. Maar ook iemand die tegelijkertijd niet echt op zoek is naar een goede oplossing. Of deze misschien zelfs afslaat. Want een oplossing uitvoeren, betekent verantwoordelijkheid nemen. En dat doet het Slachtoffer liever niet. Het Slachtoffer gelooft ook niet in zijn eigen kracht en wordt overheerst door het idee ‘ik kan niks goed doen’.
De Redder denkt, voelt en handelt voor de ander. Terwijl de ander hier niet om vraagt. Op deze manier maakt de Redder de ander afhankelijk. En dat is een fijn gevoel. Wie wil zich nou niet nodig voelen? Het geeft je misschien zelfs het gevoel dat je beter bent dan de rest. Maar dit gaat ten koste van de ander. Die wordt passiever en denkt dat de Redder het wel oppakt. Typische uitspraken van een Redder? “Ik probeer je alleen maar te helpen” en “Wat zou je zonder mij moeten?”. Of: “Kom maar, laat mij het maar even doen”.
En voelt zichzelf daardoor beter. De Aanklager wijst graag met zijn vinger en zorgt ervoor dat anderen zich schuldig voelen. Dat klinkt ongeveer zo: “Het is ook altijd hetzelfde met jou… ” en “Dit heb jij veroorzaakt.” Of: “Jij snapt er weinig van hè?” De Aanklager is boos, maakt verwijten en doet dat op een straffende manier. Gelukkig is hij zelf nooit verantwoordelijk voor de ellende. Dat is in ieder geval zijn eigen overtuiging.
Want dat is comfortabel. Het Slachtoffer kan zich verschuilen en hoeft zelf niet de vuile was te doen. De Redder voelt zich goed, want hij vervult een nobele taak. En de Aanklager is nooit de schuldige en voelt zich beter dan iedereen. Dus waarom zou je daar iets aan veranderen? Nou, omdat je vanuit deze rollen de situatie niet verder helpt. Wat wel vaker gebeurt, is dat mensen het patroon niet doorbreken, maar alleen van rol wisselen. Dan neem je bijvoorbeeld even een pauze van de slachtofferrol, zodat je de ander van iets kan beschuldigen. Laten we eens kijken hoe dat er in de praktijk uitziet.
Wisselende rollen in de praktijk:
Emma en Jeroen werken voor een organisatie waarbij het behalen van targets erg belangrijk is. Het is dan ook logisch dat ze zo veel mogelijk klanten willen helpen. Alleen leidt dit ook tot conflicten. Waarbij Emma Jeroen ervan beschuldigt dat hij altijd haar klanten inpikt. En wat doe je dan als manager? Ja, dat wil je natuurlijk oplossen. Dan levert de volgende verhouding op:
- Emma = Aanklager (“Jeroen pikt altijd de beste klanten in.”)
- Jeroen = Slachtoffer (“Ik probeer het gewoon goed te doen, maar zij blijft zeuren.”)
- Maartje (manager) = Redder (“Ik help jullie wel met het oplossen van jullie conflict.”)
Lukt het Maartje niet om de situatie op een goede manier op te lossen? Dan is de kans groot dat ze gefrustreerd raakt. “Waarom kunnen jullie dit niet zelf als volwassenen oplossen? We zitten toch niet meer op de middelbare school?” Oftewel: Maartje verandert van Redder in Aanklager. Emma voelt zich hierdoor aangevallen en verandert in het Slachtoffer. En Jeroen? Die ziet een kans om het hele probleem op te lossen en biedt Emma aan om haar te helpen met haar klantenbestand. Jeroen is hiermee de Redder.
Opgelost! Toch? Nou, op de korte termijn wel. Maar het onderliggende conflict blijft zo onbesproken en onopgelost. Ze zitten nog steeds vast in de dramadriehoek.
Veel liever ontkennen zij de verantwoordelijkheid voor hun eigen voelen, denken en handelen. Iedereen denkt in elke rol vanuit goede bedoelingen te handelen. Maar ze zijn zich niet bewust van hun negatieve bijbedoelingen, terwijl die juist de communicatie belemmeren. Iemand zet alle energie in om zich hier onbewust van te blijven en ontkent actief wat zijn of haar verborgen gedrag is. Dat maakt het vinden van een oplossing lastig, maar … niet onmogelijk.
Ben je bij deze stap aangekomen? Dan heb je de belangrijkste stap al gezet, namelijk: je realiseren dat je vastzit in de dramadriehoek. En weet je welke rol je hebt? Dan is het nu belangrijk dat je leert om de patronen te doorbreken:
Hoe? Ten eerste, door te accepteren. Te accepteren dat je hulp nodig hebt. En te weten dat dat je niet minder maakt dan een ander. Ten tweede, door assertief te zijn. En te vragen om wat je nodig hebt. Niet langer klagen, maar om hulp vragen. Dat voelt kwetsbaar, maar levert veel meer op.
Dat doe je door gerichte hulp te geven. Dus alleen als iemand erom vraagt. Je verandert van ‘Weet je wat je eigenlijk zou moeten doen…’ naar ‘Kan ik iets voor je doen?’. Moedig anderen aan om zelf actie te ondernemen en beslissingen te nemen. Of maak duidelijke afspraken over wat jij doet en wat de ander doet. Pak hierbij geen dingen op die de ander zelf kan doen.
Verander het oeverloze bekritiseren eens in opbouwende feedback geven. Dat doe je bijvoorbeeld door bij jezelf te blijven. Gebruik zinnen die beginnen met ‘Ik voel…’, ‘Ik vind…’ of ‘Ik geloof…’. En probeer de ander op gedrag aan te spreken. En niet op zijn of haar persoon. “Jij bent nutteloos” klinkt heel anders dan: “Ik heb het gevoel dat we niet vooruit komen op deze manier.”
Ken je toevallig het Johari-venster? Het is een communicatiemodel dat inzicht geeft in ons eigen gedrag. In het kort: het model gaat ervan uit dat er gedrag is dat bij onszelf bekend is, gedrag dat voor onszelf onbekend is, gedrag dat bekend is bij anderen en gedrag dat onbekend is bij anderen. Het gedrag waar wij onszelf niet van bewust zijn, maar anderen wel; dat is onze blinde vlek. En dat is precies waar de kansen liggen! Stel jij jezelf kwetsbaar op door om feedback te vragen? Maak je van open communicatie de norm? Dan kun je je blinde vlek kleiner maken. Zo wordt de kans ook kleiner dat je telkens dezelfde (slechte) patronen blijft herhalen. En in de dramadriehoek blijft vastzitten.
Het uitgangspunt van de Roos van Leary is dat jouw gedrag ander gedrag uitlokt. Dus heb je het gevoel dat je vastzit in een cirkel? En dat de situatie elke keer hetzelfde verloopt? Probeer dan eens een andere aanpak! Is jouw collega continu aan het klagen? En ben jij altijd degene die met een oplossing komt? Kijk dan eens wat er gebeurt als jij een extra portie klachten boven op haar gejammer gooit. Zo verleid je de ander om het vaste gedrag aan te passen. Patronen te doorbreken. En uit de dramadriehoek te stappen.
Een groot deel van het probleem in de dramadriehoek is dat iedereen de verantwoordelijkheid bij de ander legt. Ben jij je daar inmiddels bewust van? Maar de anderen nog niet? Dan kun je hun een zetje in de goede richting geven. Bijvoorbeeld door te focussen op het gezamenlijke doel dat jullie hebben. Dit noemen we “upchunken”, een concept uit Neurolinguïstisch Programmeren (NLP). Je zoekt hierbij overeenstemming door overkoepelende doelen te zoeken. Zit je gevangen in de dramadriehoek? Haal dan aan dat jullie toch allemaal willen dat de klant tevreden is. Dat het project op tijd af komt. Of dat je de hoogste kwaliteit wil behalen. Zijn jullie het daar allemaal over eens? Dan kun je vertellen wat ervoor nodig is om dat te bereiken. Of welk gedrag niet helpt om dat gezamenlijke doel te bereiken.
Laten we kijken hoe het nu met Emma, Jeroen en Maartje gaat
Weet je nog, het voorbeeld van de 2 collega’s die een conflict hebben over wie welke klant mag helpen? Laten we eens kijken wat er gebeurt als we de situatie niet vanuit de dramadriehoek, maar vanuit de winnaarsdriehoek bekijken. En de gezonde rollen die daarbij horen:
Persoon Dramadriehoek Winnaarsdriehoek Emma Aanklager: “Jij pikt mijn klanten in! Feedbackgever: “Ik geef duidelijk aan wat mijn grenzen zijn.” Jeroen Slachtoffer: “Het is niet mijn schuld.” Verantwoordelijke: “Ik erken wat mijn rol hierin is. Ik wil kansen grijpen, maar wil het wel eerlijk doen.” Maartje Redder: “Ik los het op voor jullie.” Ondersteuner: “Ik help jullie graag. Maar uiteindelijk moeten jullie het zelf doen.” Emma
Ergert Emma zich weer eens aan de onduidelijkheid over de klantverdeling? Dan besluit ze deze keer om het anders aan te pakken. Ze wijst niet met haar vinger naar Jeroen (“Jij pikt mijn klanten!”), maar laat hem weten hoe ze de situatie ervaart: “Jeroen, ik merk dat ik me gefrustreerd voel als we beiden op dezelfde lead zitten. Het is voor mij belangrijk om duidelijkheid te hebben over wie welke klant pakt.”Jeroen
Jeroen besluit op zijn beurt om niet in de slachtofferrol te kruipen. Hij pakt zijn verantwoordelijkheid: “Ik wilde die lead gewoon graag binnenhalen, maar ik snap dat het voor verwarring zorgt. Ik denk dat we duidelijke afspraken nodig hebben over wie welke lead mag oppakken.”Maartje
En manager Maartje? Die helpt de situatie niet als Redder, maar als Ondersteuner. “Ik stel voor dat we samen een leidraad maken voor de klantverdeling, op basis van branche en leadbron. Willen jullie dat samen voorbereiden voor het teamoverleg van volgende week?” Zoals je ziet, laat ze de verantwoordelijkheid bij Jeroen en Emma liggen. Het resultaat? Wederzijds begrip en vertrouwen. En een oplossing die op de lange termijn werkt.
Je wilt dat je zakelijke gesprekken vloeiend en natuurlijk verlopen. Hoe doe je dat? Welke gesprekstechnieken gebruik je daarvoor?
Lees meer
Luisteren is een essentieel onderdeel van communicatie. Het is misschien wel belangrijker dan praten. Verbeter je luistervaardigheden.
Lees meer
Je belt heel wat af. Maar verlopen die telefoongesprekken wel effectief? Download het e-book Zakelijk beter bellen.
Lees meer
Wil jij overtuigender schrijven? Mensen echt aanzetten tot actie? Maak dan eens gebruik van framing. In deze blog lees je over 5 soorten framing. En vind je een heleboel praktische voorbeelden.
Lees meer
Roos Radema van de Koninklijke Bibliotheek vertelt over haar ervaring met de training Content maken voor de website.
Lees meer
Ons e-book helpt je bij het maken van écht contact. Het is een praktisch werkboek. Over hoe je echt contact maakt in zakelijke gesprekken.
Lees meer