Mijn 18-jarige nichtje heeft haar havodiploma gehaald. En als trotse tante was ik vorige week aanwezig bij de diploma-uitreiking in het theater in Sneek. Terwijl ik wegzakte in een van de rode fluwelen stoelen, kwamen de leerlingen een voor een het grote podium op. Sommigen zenuwachtig frunnikend aan hun kleding. En anderen juist met grote armzwaaien het publiek opzwepend. Heerlijk om te zien hoe ze allemaal op hun eigen manier met hun ‘moment of fame’ omgingen. Toch waren het niet de leerlingen waar ik het meest van genoot die middag … maar de docenten! Zij hadden namelijk voor iedere leerling een korte speech geschreven. In 2 uur tijd kwamen er maar liefst 57 stuks voorbij.

De kenmerken van een goede (korte) speech.

Terwijl ik luisterde, merkte ik dat sommige speeches me meer raakten dan andere. En dat zette me aan het denken: wat maakte nou dat ik sommige speeches zo goed vond? Welke kenmerken bevatten díe speeches? Ik heb ze hieronder op een rijtje gezet*. Ga je zelf een keer speechen voor collega’s, vrienden of familie? Doe er dan je voordeel mee.

Kenmerk 1: de beste speeches waren persoonlijk.

In de beste speeches van die dag kon ik merken dat de docent de leerling echt kende. Die speeches gingen bijvoorbeeld niet alleen over de cijfers die een leerling had gehaald tijdens het examen; iets wat íedereen had kunnen vertellen. Maar juist over de band die een docent en leerling hadden. Over de (eigenzinnige) eigenschappen en talenten van een leerling. Of over de ontwikkeling die een leerling had doorgemaakt tijdens die jaren op de middelbare school. En dat maakte zo’n speech uniek en helemaal op maat. 2 fragmenten uit de speeches:

“Ella, ik herinner me nog goed dat je bij mij in de klas kwam. Aan het begin zat je nog een beetje verlegen achterin de klas. Naast je beste vriendin Sofie natuurlijk. Maar al snel ontdekten we je talent voor schilderen. En stond je regelmatig vóór de klas om je prachtige kunstwerken te laten zien. Dat zelfportret dat je in het tweede jaar maakte, heb ik altijd onthouden!”

“Myrthe, toen ik nadacht over jouw schoolcarrière kwam ik tot de conclusie dat jij misschien van ál mijn mentorleerlingen wel het meest bent veranderd in de ogen van de leraren. In de brugklas was je een meisje dat school nog wel een beetje eng vond. En nu ben je een jonge vrouw die uitdagingen niet uit de weg gaat. Niet voor niks wil je rechercheur worden: een beroep waarvoor je stevig in je schoenen moet staan. Maar ik heb er alle vertrouwen in dat jij dat kan!”

Kenmerk 2: de beste speeches waren concreet.

Sommige verhalen zag ik helemaal voor me, waardoor ik er echt in werd meegenomen. Dat kwam doordat de docenten concrete woorden en voorbeelden gebruikten, waar ik een beeld bij kon vormen. Dit zie je bijvoorbeeld niet voor je:

“Wiskunde heb je nooit een leuk vak gevonden. Maar je hebt erg je best gedaan. En je hebt uiteindelijk een 7,2 op je examen gehaald.”

Want wat houdt ‘je best doen’ in? Hoe ziet dat eruit? En waarom is dat nu juist op die specifieke leerling van toepassing? Het is een beetje een ‘lege uitspraak’ die je kunt toepassen op meerdere situaties en personen. Zo maakte de docent dat concreter:

“Wiskunde heb jij nooit een leuk vak gevonden. Maar dat weerhield je er niet van om in de weken voor de examens íedere woensdagochtend om kwart over 7 langs te komen op mijn spreekuur. Je vuurde vraag na vraag op me af. Net zolang tot je de opdrachten snapte. Wat een doorzettingsvermogen! Je hebt uiteindelijk een 7,2 op je examen gehaald.”

Nu zie je wel een leerling voor je die zich wekenlang in alle vroegte heeft gebogen over wiskundesommen. Ook een jongen die ‘op de muur kladderde’ of een meisje dat ‘altijd haar vinger in de lucht had om kritische vragen te stellen’ zijn uitspraken die me zijn bijgebleven doordat ze zo beeldend zijn.

Kenmerk 3: de beste speeches bevatten humor.

Sommige docenten waagden zich eraan om humor in hun speech te gebruiken. Dat kan best spannend zijn, want een niet-grappige ‘grap’ kan zorgen voor krekels in het publiek. Maar als een grap wel slaagt, zorgt dat voor een luchtige en plezierige sfeer. Wie houdt er niet van lachen? Een voorbeeld van 1 van de grappen waar de zaal om moest grinniken:

“Jij gaat straks de politieopleiding doen. En ik wil graag dat je niet vergeet …  Mocht je mij ooit weer tegenkomen? En mocht ik te hard rijden? Vergeet niet: ook meneer Pieters gaf nog wel een eerste waarschuwing.”

Kenmerk 4: de beste speeches waren oprecht.

De beste speeches waren niet altijd de speeches waarin de docent alleen maar positief was. Het waren juist de speeches waarin de docenten eerlijk en oprecht waren en soms ook tegenslagen of zorgen benoemden. Omdat die zo mooi de ontwikkeling of het karakter van een leerling lieten zien. Een fragment uit een speech:

“Bas, jij bent een beetje een ‘dromer’. Tijdens de les zag ik je regelmatig dromerig uit het raam staren. En dat baarde me best weleens zorgen. Maar als ik die zorgen uitte, zei je steevast tegen mij: ‘Het komt wel goed meneer.’ En je had gelijk! Want je staat hier nu naast me op het podium met je diploma in je handen. Misschien niet met een lijst vol achten. Maar ach, niemand kijkt ooit meer naar de cijfers.”

2 uur lang nostalgie …

Door die boeiende speeches stonden alle leerlingen even in het zonnetje. En heb ik heerlijk 2 uur lang nostalgisch teruggedacht aan de tijd dat ík in de schoolbanken zat. Hoe mooi dat een goede speech – of 57 minispeeches – daarvoor kan zorgen!

*De namen van de leerlingen en docenten heb ik veranderd