Beeld bij: Spreken zonder woorden. De kracht van non-verbale communicatie
23 mei 2024: Myrte van Hinsberg

Spreken zonder woorden: de kracht van non-verbale communicatie

Tijdens het gesprek met je collega heb je het gevoel dat er iets niet helemaal klopt. Hij geeft keurig antwoord op je vragen, maar komt toch wat afwezig over. Je vindt het lastig om hem hierop aan te spreken, want hij doet toch gewoon mee in het gesprek? Hoe komt het dan dat het toch niet helemaal goed voelt? Dat heeft alles te maken met de invloed van lichaamstaal en non-verbale communicatie. Want als je nog eens goed naar je collega kijkt, zie je dat hij onderuitgezakt in zijn stoel hangt. Dat hij weinig oogcontact maakt en met een monotone stem praat. En die lichaamstaal laat een bepaalde indruk op jou achter. In deze blog lees je meer over lichaamstaal en non-verbale communicatie: wat het is, waarom het zoveel invloed heeft en hoe je het wél handig kunt inzetten bij belangrijke gesprekken of presentaties.

Wat is non-verbale communicatie?

Letterlijk genomen is non-verbale communicatie alle communicatie die niet (‘non’) via woorden (‘verbaal’) verloopt. Niet via taal dus. Het is daarmee het tegenovergestelde van verbale communicatie. Belangrijk om te weten is dat we het in dit artikel dus niet hebben over gebarentalen: hoewel niet gesproken, werken deze systemen nog steeds met een vorm van taal. Non-verbale communicatie is vaak een aanvulling op verbale communicatie, maar het bestaat ook zonder een verbale boodschap. Het is daarbij ook belangrijk om je ervan bewust te zijn dat non-verbale communicatie, zoals lichaamstaal, zowel bewust als onbewust kan voorkomen. Soms doe je er misschien je best voor, maar in veel gevallen ‘is het er gewoon’. Dat kan helaas ook in je nadeel werken. Gelukkig geef ik je aan het einde van deze blog nog wat tips zodat jij beter wordt in het bewust en goed non-verbaal communiceren. En blijft dat non-verbale lastig? Dan vind je in dit artikel meer tips voor verbale communicatie bij het voeren van goede gesprekken.

Is non-verbale communicatie hetzelfde als lichaamstaal?

Nee, niet helemaal. Lichaamstaal is wel een belangrijk onderdeel van non-verbale communicatie. Maar er bestaan meer vormen. Lichaamstaal is letterlijk genomen de taal die je lichaam spreekt. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om de houding van je lichaam en gezicht en om hoe je beweegt. Lichaamstaal is alleen aanwezig bij interacties waarbij je elkaar kunt zien. Maar dat geldt niet voor alle vormen van non-verbale communicatie. Non-verbale communicatie is bijvoorbeeld ook aanwezig bij een telefoongesprek. Natuurlijk in mindere mate, maar toch. Denk maar eens aan de toon waarmee iemand iets zegt. Ook dat voegt een extra laag toe aan de verbale communicatie. Zou non-verbale communicatie alleen lichaamstaal zijn? Dan zou dat allemaal afwezig zijn bij een telefoongesprek. Laten we eens kijken welke vormen van non-verbale communicatie er bestaan naast lichaamstaal. Hieronder lees je er een aantal.

Met je uiterlijk bepaal je hoe je overkomt.

Deze is een beetje flauw, want hier heb je (helaas) geen volledige invloed op. Daarom richten we ons even op de factoren waar je nog wel een vorm van zeggenschap over hebt: je kleding en je haar. Hoe kleed jij je op je werk? Casual? Strak in pak? Of misschien de veelvoorkomende combinatie ‘casual chic’? Dit is waarschijnlijk iets waar je – in ieder geval toen je net begon met deze baan – even bij stilstond: is een jasje nodig of kan alleen een overhemd ook? Moet de rok tot over de knie of kan op de knie ook? En hoe zit dat met sneakers? Hetzelfde geldt voor je kapsel: een rommelige knot is heerlijk op de bank, maar is minder passend als je een klantafspraak hebt. En hoe vaak per week trim of scheer jij je baard, zodat je netjes voor de dag komt? Deze keuzes hebben allemaal invloed op hoe jij op iemand overkomt. Stel je de directeur van de bank maar eens voor in joggingpak met ongeborstelde haren. Dan heeft ze toch ineens een hele andere uitstraling …

Handgebaren beïnvloeden je boodschap.

Ze kunnen helpen de luisteraar te overtuigen of zorgen dat deze de boodschap beter onthoudt. Met handgebaren kun je iets toevoegen aan je verbale communicatie. Je kunt bijvoorbeeld uitbeelden wat je bedoelt, je kunt structuur aanbrengen in je verhaal of je kunt nadruk leggen op de belangrijke delen van je boodschap. Zet je deze lichaamstaal goed in? Dan wordt je verbale communicatie duidelijker en makkelijker te begrijpen.

Je mimiek doet ertoe.

Onder mimiek verstaan we alle bewegingen in en uitdrukkingen van het gezicht. Deze vorm van lichaamstaal is vaak het eerste wat opvalt in een interactie. Kijkt iemand nors? Dan ga je het gesprek op een andere manier in dan wanneer iemand een tevreden glimlach om de lippen heeft.

Stemgebruik doet meer dan je denkt.

Natuurlijk is wát je zegt heel belangrijk. Maar hóé je dat doet, is dat ook. Praat je hard of zacht? Snel of langzaam? Monotoon of afwisselend? Dat heeft allemaal invloed op hoe de boodschap en de boodschapper overkomen.

Lichaamshouding speelt een belangrijke rol.

Dat gaat dus over de manier waarop je staat of zit. Rechtop of onderuitgezakt? Open of gesloten? Deze lichaamstaal is vaak een vorm waar we ons minder van bewust zijn. Behalve misschien als we écht in de spotlight staan. Op een podium of tijdens een presentatie bijvoorbeeld.

Oogcontact is belangrijk bij communicatie.

Soms een tikkeltje ongemakkelijk, maar oogcontact laat zien dat je echt verbinding probeert te maken. Kijk je veel weg? Dan kan dat de suggestie wekken dat je weg wilt uit het gesprek of niet oprecht bent. De verbale communicatie verdwijnt dan naar de achtergrond.

Afstand en ruimte zijn sfeerbepalend.

Waarschijnlijk denk je niet direct aan deze vorm als we het hebben over non-verbale communicatie. Toch is hoe iemand zich opstelt in de ruimte erg bepalend voor het gesprek en de sfeer daarbij. Staat iemand ver van je weg? Dan voelt het gesprek letterlijk afstandelijker. Maar staat iemand te dichtbij? Dan kan dat intimiderend zijn. Of op z’n minst ongemakkelijk.

Waarom is non-verbale communicatie belangrijk?

Verbale communicatie is heel belangrijk: dat wat jij in woorden uitdrukt is de kern van een interactie. Maar we onderschatten vaak hoeveel invloed non-verbale communicatie heeft. Stel je eens voor: je leidinggevende komt naar je toe terwijl je achter je laptop zit te werken. Ze gaat vlak naast je staan en terwijl ze boven je uittorent, blaft ze: “Kan ik je even spreken op mijn kantoor?”. Met wat voor gevoel loop jij achter haar aan naar haar kantoor? Ik gok dat dat gevoel niet al te positief is. Haar lichaamstaal, positie in de ruimte en stemgebruik geven geen fijne indruk. Hoe zou dat zijn als je leidinggevende een kruk had gepakt en naast je was komen zitten? Als ze je een glimlach had gegeven en met vriendelijke stem hetzelfde had gevraagd? Waarschijnlijk heel anders. En dat terwijl de verbale communicatie hetzelfde is. En precies dát is de kracht van non-verbale communicatie.

Met non-verbale communicatie kun je uitstralen wie je bent.

De lichaamstaal die je laat zien en de kleding die je draagt, vertellen veel over wie je bent. Misschien herken je dat wel: op een goede dag is je kleding meer uitgesproken en sta je meer rechtop dan wanneer je niet zo lekker in je vel zit. Deze vorm van communicatie helpt dus om uit te stralen wie je bent en wat je wil uitstralen. Een fijne bijkomstigheid: je kunt zelfverzekerdheid dus ook uitstralen terwijl je het niet echt voelt. Fake it ‘til you make it!

Non-verbale communicatie kan hele fijne effecten hebben.

Zet je het goed in? Dan zorgt dat voor duidelijkheid, vertrouwen en verbinding tussen jou en de luisteraar(s). En dan kom je krachtiger, overtuigender en zelfverzekerder over. Niet voor niks krijgen belangrijke sprekers vaak uitgebreide trainingen in het strategisch inzetten van stemgebruik, handgebaren en andere lichaamstaal. Een mooi voorbeeld van de zelfverzekerdheid die samenhangt met handgebaren is ‘manspreading’. Het fenomeen waarbij (voornamelijk) mannen – vandaar de naam – hun ruimte opeisen door wijdbeens te gaan zitten. Bijvoorbeeld in het openbaar vervoer. Met deze lichaamstaal eist de man zijn plek op en straalt hij een zekere vorm van dominantie en zelfverzekerdheid uit. Maar het fijne van non-verbale communicatie is dat het ook veel invloed kan hebben op jezelf. Het laat je namelijk niet alleen zelfverzekerder overkomen, maar je kunt je er ook echt zelfverzekerder door voelen. Zie het als een soort krijgersdans! Die manspreader gebruikt deze lichaamstaal misschien dus wel bewust om zijn zelfvertrouwen een boost te geven …

Zorg er wel voor dat je non-verbale communicatie overeenkomt je verbale communicatie.

In andere woorden: straal ook uit wat je zegt. Doe je dat niet? Dan breek je die helderheid, dat vertrouwen en die verbinding juist. Je weet bijvoorbeeld vast wel dat het niet fijn is voor je gesprekspartner als je tijdens jullie gesprek je mail begint te lezen op je telefoon. Je lichaamstaal komt dan niet overeen met het gesprek dat je voert: je lijkt afwezig en ongeïnteresseerd. Maar, er bestaat een uitzondering voor het negatieve effect bij een mismatch tussen non-verbale en verbale communicatie. In specifieke gevallen kan het juist goed werken om bewust zo’n mismatch te creëren. Bijvoorbeeld om sarcastisch te zijn of om een grap te maken. Zeg maar eens “Nou wat léúk!” met een gladgestreken gezicht en een monotone stem. Welk effect heeft dat?

Hoe ziet non-verbale communicatie er dan bijvoorbeeld uit?

En wat is die lichaamstaal dan? Ik geef je een paar voorbeelden van non-verbale communicatie. Samen met het effect dat deze voorbeelden hebben.

Knikjes en je hoofd een stukje kantelen, laten zien dat je luistert.

Wil je aangeven dat je goed naar iemand luistert? Dan helpt om je af en toe zachtjes mee te knikken met het verhaal. En je hoofd een stukje te kantelen. Pas op: overdrijf het niet. Je bent immers geen bobblehead op het dashboard van een auto.

Een gesloten houding nodigt niet uit.

Sta je met je armen over elkaar? Of draai je weg van je gesprekspartner? Dan noemen we dat een gesloten houding. Je lichaamstaal roept: “Ik sta niet open voor (deze) interactie!”. Wees je daarvan bewust, de volgende keer dat je je armen kruist omdat dat ‘gewoon lekker staat’.

Hoe jij een handdruk geeft, zegt veel over je.

Zo legt een slap handje snel de link met incompetentie, terwijl een handdruk waarbij je jouw hand bovenop draait juist dominantie uitstraalt. Maar trek niet direct sterke conclusies over iemand op basis van één non-verbaal teken. Let liever op het geheel. Zo’n slappe handdruk kan namelijk ook een medische oorzaak hebben …

Gebruik non-verbale communicatie om uit te stralen wie je bent – tips.

Je weet nu hoe belangrijk non-verbale communicatie en lichaamstaal is. Maar helaas is de toepassing ervan niet altijd eenvoudig. Om je een stukje op weg te helpen, geef ik je hieronder graag een aantal tips.

Let eens op de lichaamstaal van anderen.

Wat valt je op? Zie je het effect van een open of gesloten houding? Dit kan helpen om het bewustzijn voor non-verbale communicatie bij jezelf te vergroten. En om hier en daar een goede houding van iemand over te nemen.

Denk na over de context.

De mate waarin non-verbale communicatie gewenst en passend is, wisselt per situatie. Bespreek je een gevoelig onderwerp? Dan wil je minder extreme handgebaren maken dan bij een luchtig onderwerp. Maar buiten het onderwerp dat je bespreekt, is ook de grotere context belangrijk. Zo zijn er flink wat cultuurverschillen als het gaat om gebaren. Het teken van ‘pico bello’ (de punt van de wijsvinger raakt de duim en vormt zo een ‘O’) geeft in Nederland aan dat iets goed is, terwijl een Rus dit gebaar opvat als een belediging.

Maak natuurlijk oogcontact.

Want dat werkt verbindend. Maar pas op: staren is ook niet de bedoeling. Voelt het ongemakkelijk om iemand veel aan te kijken? Kies er dan eens voor om schuin in plaats van recht tegenover iemand te gaan zitten tijdens een gesprek. Zo kan je ook af en toe wegkijken zonder dat dat onnatuurlijk is. Best fijn bij een volgend functioneringsgesprek!

Sta rechtop.

Dit is een van de makkelijkste vormen van lichaamstaal, maar wel een met een sterk effect. Zowel op jou als op de luisteraar. Je komt namelijk zelfverzekerder over en je voelt je energieker. En extra fijn: het is ook nog eens goed voor je lichaam om wat vaker rechtop te staan.

Kies tijdens een spannende presentatie een fijne houding voor je handen.

Misschien voelt het onnatuurlijk of gek om je handen veel te bewegen. En ben je te nerveus om ze ontspannen naast je te laten hangen. Hoe zorg je dan voor een prettige lichaamstaal die niet houterig overkomt? Daarvoor kan het helpen om een vaste plek voor je handen te bedenken. Bijvoorbeeld door je handen in twee kommetjes boven op elkaar te leggen, alsof er een balletje tussen zit. Of houd iets in je hand. Kies dan wel voor iets waar je niet zenuwachtig mee gaat zitten klikken, zoals een pen. Betere alternatieven zijn kaartjes met steekwoorden of de klikker van je PowerPoint.

Lach!

Lachen is gezond en werkt verbindend. Daarnaast is deze vorm van lichaamstaal vrij natuurlijk. Ga eens een dag lachend door het leven en kijk wat het je brengt. En hoeveel mensen er met je meelachen.

Houd rekening met ‘personal space’.

Want niets is vervelender dan iemand die in jouw ‘bubbel’ komt. De rand van die space ligt voor iedereen anders en is ook nog afhankelijk van je relatie met je gesprekspartner. Ken je elkaar net? Dan wil je goed afstand bewaren. Maar ben je erg hecht? Dan mag je iemand misschien wel aanraken. Maar let op: controleer altijd of dat oké is en heb respect voor andermans grenzen.

Blijf dicht bij jezelf.

Ik weet nog goed dat mijn klasgenoten en ik tijdens onze opleiding werden aangespoord veel handgebaren te gebruiken tijdens onze presentaties. Het effect? Klasgenoten die zeer onhandig en zeer onnatuurlijk voor de klas heen en weer stonden te hupsen. Het kan zomaar zijn dat jij van nature wat minder handgebaren gebruikt, en dat is ook oké!

Oefenen, oefenen, oefenen.

Non-verbale communicatie is en blijft een vaardigheid die niet te leren is via een boekje. Het is vooral een kwestie van veel doen!

Oefen een presentatie voor de spiegel of neem jezelf op.

Zo kan je pas écht zien wat jouw lichaamstaal is en wat je precies doet. En of het past bij je verbale communicatie.

Wil je oefenen met je non-verbale communicatie?

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief!

Blijf op de hoogte van de laatste blogs en beste schrijf- en spreektechnieken.

    Ja, ik ga akkoord met hetprivacybeleid

    Gerelateerde blogs

    Beeld bij: Hoe luister je actief tijdens een telefoongesprek

    Hoe luister je actief tijdens een telefoongesprek?

    Lees meer pijltje
    Beeld bij: Wat vinden werknemers van de communicatie van hun organisatie

    Wat vinden werknemers van de communicatie van hun organisatie?

    Lees meer pijltje
    Beeld bij: Onze vergaderingen zijn een feestje

    Onze vergaderingen zijn een feestje!

    Lees meer pijltje

    Meer informatie?

    Stel gerust je vraag. We helpen je graag verder.

    Marieke van Beem voor contactfoto
    Marieke van Beem
    accountmanager

    Meer blogs over mondelinge communicatie

    Beeld bij: gesprekstechnieken voor betere zakelijke gesprekken

    Gesprekstechnieken voor betere zakelijke gesprekken

    Je wilt dat je zakelijke gesprekken vloeiend en natuurlijk verlopen. Hoe doe je dat? Welke gesprekstechnieken gebruik je daarvoor?

    Lees meer pijltje
    Beeld bij: Betere gesprekken met de Roos van Leary

    Actie = Reactie. Betere gesprekken met de Roos van Leary

    De Roos van Leary helpt je betere professionele gesprekken te voeren. De centrale regel: actie = reactie.

    Lees meer pijltje
    Beeld bij: Een telefoongesprek voeren is topsport

    Een telefoongesprek voeren is topsport!

    Tijdens een telefoongesprek wil je je gesprekspartner te woord staan op een manier die bij de uitstraling van je organisatie past.

    Lees meer pijltje

    Recente blogs

    Beeld bij: Wat doet een copywriter

    Wat doet een copywriter?

    'Op een feestje noemde ik mezelf copywriter. Maar eenmaal thuis begon het te knagen. Kon ik mezelf zomaar zo noemen?'

    Lees meer pijltje
    Beeld bij: Je brief of e-mail afsluiten

    Je e-mail of brief afsluiten? Gebruik deze tips en voorbeelden

    Het afsluiten van je e-mail of brief. Hoe doe je dat? Vermijd clichézinnen en 'houd de deur open voor je lezer'.

    Lees meer pijltje
    Beeld bij: Content maken op een strategische manier

    Content creëren op een strategische manier

    Stop met het maken van content met als enige doel je media te vullen. Lees hoe je content creëert om je strategische doelen te bereiken.

    Lees meer pijltje