Echt contact is onmisbaar voor goede zakelijke gesprekken. Met klanten en met elkaar. En echt contact begint niet bij de ander, maar bij jou. Dus: wie ben jij eigenlijk? Wat kleurt de bril waarmee jij naar de wereld kijkt? En hoe beïnvloedt dat je gesprekken? Je ontdekt het met behulp van onze Wereldbeeldkaart. 

Stel je voor: je hebt een gesprek met een collega over een nieuwe cursus. Jij bent enthousiast en ziet alleen maar voordelen. Maar je collega reageert afwijzend. Hij zegt dat hij er geen zin in heeft en vindt het maar flauwekul dat er zoveel tijd in wordt gestoken. Je voelt irritatie opkomen.

Waarom begrijpt hij het niet?
Waarom is hij niet dankbaar voor de opleidingskans die hij krijgt?

Is jouw irritatie terecht? En: ligt de oorzaak ervan niet bij jou, in plaats van bij hem?

Jouw succeservaringen (of mislukkingen) kleuren je blik.

We gaan er voor dit voorbeeld even vanuit dat jij hebt een succesvolle opleidingscarrière hebt gehad. Je hebt moeiteloos je VWO gehaald en daarna een universitaire opleiding. Voor jou is leren leuk, belangrijk en makkelijk. Dat bepaalt jouw kijk op opleiden. En het geeft je zelfvertrouwen over de aanstaande cursus. Dat doe je wel even.

Wat je niet weet, is dat jouw collega altijd heeft moeten knokken op school. Dat hij vaak is gezakt, erg blij was dat hij met de hakken over de sloot zijn HBO haalde. En een bepaalde faalangst rondom examens heeft opgedaan. Dat is de reden dat hij er niet naar uitkijkt om in bijzijn van zijn collega’s een opleidingstraject in te gaan.

Omdat je alleen bent uitgegaan van jouw overtuiging (leren is leuk, belangrijk en makkelijk), is het totaal niet bij je opgekomen dat een ander een totaal andere overtuiging (leren is eng en moeilijk) kan hebben. Voordat je het weet voel je niet alleen die irritatie opkomen, maar komt die irritatie ook in het gesprek naar buiten met een stellig “Het is toch leuk dat we de kans krijgen iets nieuws te leren?” En die opmerking kan er maar zo voor zorgen dat het contact tussen jou en je collega verslechtert …

Dit is een voorbeeld van confirmation bias.

We zoeken vooral informatie die bevestigt wat we al denken en negeren tegenbewijs. In dit geval bevestigde jouw ervaring met leren jouw overtuiging dat leren leuk en makkelijk is. En daardoor zag je niet dat jouw collega een heel andere ervaring heeft.

Confirmation bias is een valkuil waar we allemaal in trappen. Het zorgt ervoor dat we de wereld zien zoals wij hem willen zien, in plaats van zoals hij echt is. En dat kan leiden tot misverstanden, irritaties en zelfs conflicten. Want als we alleen maar zien wat we willen zien, missen we de nuances. We missen de ander.

De eerste stap naar het maken van echt contact is jezelf leren kennen.

Want hoe beter je jezelf begrijpt, hoe beter je de ander kunt begrijpen. En pas dán kun je diegene bereiken. Dus: wie ben jij eigenlijk? Wat bepaalt jouw wereldbeeld? Wat zijn jouw overtuigingen, waarden en ervaringen? En hoe kleuren die jouw kijk op de wereld?

Jouw wereldbeeld wordt gevormd door 6 factoren.

Je cultuur en opvoeding, je sociale positie, je levensfase, je waarden en overtuigingen, je psyche en cognitie en je ervaringen. Al deze factoren samen maken jou tot wie je bent. En ze bepalen hoe jij de wereld ziet.

Hieronder lees je hoe deze factoren van invloed kunnen zijn op jouw communicatie met een ander.

1 – Ervaring en situatie: hoe het verleden en het heden je communicatie beïnvloeden.

Je ervaringen vormen je als mens. Op basis van wat je hebt meegemaakt, snap je de gebeurtenissen in het hier en nu. En door wat je hebt meegemaakt, interpreteer je nieuwe situaties.

Ervaringen kunnen positief of negatief zijn. En dat bepaalt hoe je de wereld om je heen ziet. Een voorbeeld.

Je hebt gekookt. Het eten heb je opgediend en de gasten nemen de eerste happen. Een van de eters stelt je een vraag: “Wat zijn de groene stukjes in de saus?” Als je een positieve ervaring hebt met koken, zal je deze opmerking neutraal beantwoorden. Bijvoorbeeld met “Oh, dat is paprika.” Heb je een negatieve ervaring met koken, dan zal je deze opmerking waarschijnlijk als kritiek ervaren. Je antwoord is dan eerder: “Vind je het niet lekker?” of “Het is ook nooit goed!”

Ook de situatie waarin je je bevindt, beïnvloedt je communicatie. In een stabiele situatie heb je meer mentale ruimte en ben je emotioneel stabieler. In een stressvolle situatie neemt je beoordelingsvermogen af en is de kans op miscommunicatie groter.

2 – Context en cultuur: wat jij normaal vindt, is niet vanzelfsprekend.

Wie je bent, wordt bepaald door waar je leeft, hoe je bent opgevoed en in welke cultuur. Juist al die verschillen maken ons bijzonder. Maar ze zorgen ook voor misverstanden.

Stel je voor: je komt uit een cultuur waar het normaal is om je schoenen uit te doen als je ergens binnenkomt. Voor jou is dat vanzelfsprekend. Maar wat als je bij iemand op bezoek gaat die dat niet doet? Voel je je dan ongemakkelijk? Vind je het onbeleefd? Of denk je: het zal wel niet belangrijk zijn voor deze persoon?

Dit is een klein voorbeeld, maar het laat zien hoe cultuur en context bepalen wat jij als normaal beschouwt. En dat geldt niet alleen voor kleine zaken, maar ook voor grote. Bijvoorbeeld: vind je het normaal dat een directeur achteraan in de rij bij de kantine aansluit, net zoals een monteur of beleidsmedewerker? Of vind je dat een directeur voorrang moet hebben?

Als je je niet bewust bent van je eigen cultuur en context, kunnen deze verschillen je in de weg staan bij het maken van contact. Je gaat ervan uit dat jouw normen en waarden ‘normaal’ en de ‘juiste’ zijn. En dat kan leiden tot misverstanden en irritaties.

3 – Sociaal-economische positie en macht: hoe jouw positie je communicatie kleurt.

Jouw sociaal-economische positie (SEP) en jouw kijk op macht zijn ook van invloed op hoe je de wereld om je heen waarneemt en beoordeelt. Mensen met een hoge SEP en veel macht zien de wereld vaak als maakbaar. Ze denken dat je alles kunt bereiken als je maar wilt. Mensen met een lage SEP en weinig macht gaan vaker uit van de macht van de omgeving. Ze denken collectiever en voelen de invloed van regels, geld en instanties.

Deze verschillen zie je terug in iemands communicatiestijl. Mensen met een hoge SEP gebruiken vaak directe taal en meer abstracte begrippen. Ze gaan ervan uit dat anderen zich aan hen aanpassen. Mensen met een lage SEP zijn vaak concreter in hun taalgebruik, formuleren voorzichtiger en checken vaker of ze worden begrepen.

Als je je niet bewust bent van je eigen SEP en machtspositie, kan dit tot miscommunicatie leiden. Vaak leidt dit ook tot stereotypering, waarbij de een wordt gezien als ‘arrogant’ en de ander als ‘onzeker’.

4 – Identiteit en levensfase: wie je bent en waar je staat.

Je identiteit wordt gevormd door zaken als gender, etniciteit, religie, professionele identiteit, sociale rol en persoonlijke waarden. Je identiteit is geen vast gegeven, maar het verhaal dat je over jezelf vertelt. En dat verhaal beïnvloedt hoe je de wereld ziet en hoe je communiceert.

Ook je levensfase speelt een rol. Een adolescent heeft een ander wereldbeeld dan een 55-plusser. Een jongere is vooral nog bezig zijn of haar plek in de wereld te ontdekken en vergelijkt zich daarbij met anderen. Een oudere heeft vaak een positie in het leven gevonden, heeft een steviger idee van wie hij of zij is en maakt de balans op.

In organisaties is er vaak sprake van communicatie tussen medewerkers in verschillende levensfasen. Medewerkers die jonge kinderen hebben, kijken anders naar werk, vrije tijd en de balans hiertussen dan medewerkers zonder kinderen of met volwassen kinderen. Deze verschillen kunnen zorgen voor wederzijds onbegrip.

5 – Waarden en overtuigingen: wat jij belangrijk vindt, bepaalt wat je ziet.

Ieder mens heeft een set van waarden en overtuigingen. Waarden zijn wat iemand belangrijk vindt, zoals vrijheid, loyaliteit of veiligheid. Overtuigingen zijn wat iemand gelooft over hoe de wereld in elkaar steekt. Bijvoorbeeld: Alle mensen deugen of De wereld is oneerlijk.

Waarden en overtuigingen bepalen wat iemand ziet. Ze zorgen voor een selectieve waarneming. Als je denkt dat de wereld oneerlijk is, zie je dit vaak bevestigd in wat je om je heen waarneemt. Als je loyaliteit een belangrijke waarde vindt, zie je iets sneller als verraad dan wanneer je loyaliteit minder belangrijk vindt.

Je kunt je voorstellen dat als twee mensen eenzelfde situatie bekijken, ze allebei iets anders waarnemen. Als individualisme een belangrijke waarde voor je is, zie je iemand die ten koste van een ander een promotie maakt als iets vanzelfsprekends. Als samen een belangrijke waarde voor je is, zie je zo’n promotie als oneigenlijk.

6 – Psyche en cognitie: hoe je je voelt en denkt, bepaalt hoe je communiceert.

Je psyche, oftewel je emotionele binnenwereld, bepaalt hoe je de wereld aanvoelt. Als je een veilige, stabiele psyche hebt, voelt de wereld voorspelbaar en niet bedreigend aan. Een kwetsbare psyche zorgt voor het tegenovergestelde: onveilig en bedreigend.

Hoe je je voelt, is van invloed op hoe je communiceert. Als je moeite hebt om je emoties te reguleren, reageer je soms impulsief of word je sneller emotioneel.

Ook je cognitie, oftewel je mentale processen zoals aandacht, geheugen en denken, speelt een rol. Als je sterk analytisch bent, beïnvloedt dat bijvoorbeeld je taalgebruik. Je kiest vaak voor abstracte taal om iets uit te leggen. Als je gesprekspartneer minder analytisch is, maar meer concreet, kunnen jullie elkaar soms niet goed begrijpen.

Maar … het is toch ónmogelijk ieders wereldbeeld te kennen zodat je er rekening mee kunt houden in gesprekken?

Klopt! Dus: begin bij jezelf. Leer jezelf kennen. Wat zijn jouw overtuigingen, ervaringen en waarden? En hoe kleuren die jouw wereldbeeld?

Als je je bewust bent van wie jij bent, helpt dat je om op voorhand te realiseren dat jouw uitgangspunten niet voor iedereen gelden. En dat helpt je om in een gesprek rekening te houden met de ander.

Wil jij weten wat jouw wereldbeeld is? Download ons gratis e-book Echt contact begint bij jou.

Het is een praktisch werkboek waarin je aan de slag gaat met het invullen van je eigen Wereldbeeldkaart. Je krijgt inzicht in hoe jij de wereld bekijkt en word je ervan bewust dat het wereldbeeld van de ander niet hetzelfde is. Je leert vervolgens hoe je bewust op zoek kunt gaat naar de verschillen en hoe je die bevraagt in plaats van beoordeelt. Zo zet je de eerste stappen richting écht contact.

En wil je oefenen met het voeren van gesprekken op basis van je eigen wereldbeeld?

En de tegengestelde wereldbeelden van anderen? Dat kan! Met onze AI-acteurs. Die zijn speciaal geprogrammeerd om gesprekken zo realistisch mogelijk te maken.