Ervaar je tijdens een gesprek een emotie of oordeel? Dan is het tijd voor de pauzeknop! Reageer niet direct, maar vraag jezelf af waarom je die emotie of dat oordeel ervaart? Zo word je je bewust van je eigen aannames. En kun je vervolgens reageren op een manier die het gesprek vooruit helpt. Met een waarom-vraag aan de ander. 

“Waarom zegt hij niets?”
“Waarom reageert zij zo defensief?”
“Waarom begrijpt hij me niet?”

De meeste mensen reageren in gesprekken direct op wat de ander zegt of doet. Maar wat als je eerst even pauzeert en jezelf afvraagt: waarom reageert de ander zo?

De waarom-vraag is de sleutel tot echt contact.

Die dwingt je om verder te kijken dan de oppervlakte. Om ook na te denken over waarom iemand iets zegt of doet. Zodat je vervolgens kunt reageren op een manier die het gesprek verder helpt. Dat ene woordje ‘waarom’ kan het verschil maken tussen een oppervlakkig gesprek en een gesprek met echt contact.

Door jezelf de waarom-vraag te stellen word je je bewust van je eigen aannames.

En kun je meteen bij jezelf toetsen of die aannames eigenlijk wel terecht zijn.

Een voorbeeld: je hebt een gesprek met een collega. Je doet een voorstel, maar je collega reageert niet direct inhoudelijk. Ze zegt dat ze ernaar gaat kijken.

Je eerste neiging is misschien om te denken: Ze vindt het niks of Ze wijst me af.

Maar wat als je eerst even pauzeert en jezelf de volgende vragen stelt?

1. Waarom stoort het mij dat ze niet direct inhoudelijk reageert?
2. Waarom reageert zij eigenlijk niet direct inhoudelijk?

Het antwoord op de eerste vraag kan bijvoorbeeld zijn dat je bang bent dat het uitblijven van een inhoudelijke reactie betekent dat ze negatief is over het voorstel. Of: het niet geven van een reactie is een vorm van gebrek aan interesse en respect.

Het is goed om je dan te realiseren dat dit gevoel waarschijnlijk voortkomt uit aannames die je doet. En dat deze weer rechtstreeks voortkomen uit jouw kijk op de wereld, bijvoorbeeld:

“Snel reageren is eerlijker dan nadenken.”
Als je impulsief bent, ben je gewend om snel te reageren, zonder eerst lang na te denken. Voor jou is snel reageren waardevoller dan eerst nadenken en daarna pas reageren.

“Wachten zie ik als desinteresse.”
Als je gewend bent om altijd snel te reageren in plaats van afwachtend, dan kan je aanname zijn dat wachten een vorm van desinteresse is.

“Er moet een duidelijk antwoord zijn.”
Ben je gericht op zekerheid, dan houd je niet van onduidelijkheid. En het uitblijven van een mening over iets wat je voorstelt, zorgt voor onduidelijkheid. Dat voelt onprettig.

“Mijn eerste indruk klopt meestal.”
Vorm je snel een oordeel, dan ga je er vaak vanuit dat je eerste indruk klopt. Je verwacht dat dan ook van de ander.

Vervolgens is het belangrijk om je af te vragen waarom je gesprekspartner anders reageert dan jij had verwacht.

En welke (tegengestelde) aannames (van de ander) daar de oorzaak van kunnen zijn. Bijvoorbeeld:

“Eerst nadenken voorkomt fouten.”
Zeker als de ander juist niet impulsief, maar beheerst is, gaat deze ervan uit dat nadenken een vorm van zorgvuldigheid en respect is. Juist snel oordelen is niet goed. Het is dus geen teken van afkeuring of gebrek aan respect, maar precies het tegenovergestelde.

“Ik wil eerst alle informatie hebben.”
Iemand die afwachtend is, wil eerst alle info hebben voordat deze een mening vormt. Deze aanname past daarbij. Het direct inhoudelijk reageren op een voorstel is niet logisch voor iemand met een afwachtende houding. Sterker nog, iemand met een afwachtende houding vindt het waarschijnlijk zeer onverstandig om direct een oordeel te geven.

“Niet alles is direct duidelijk.”
Als de ander zich comfortabel voelt bij verandering, vindt deze het ook niet erg als er onduidelijkheid bestaat. Sterker nog, dat is een logisch gevolg van het wereldbeeld. Het is dan dus ook niet nodig om direct een mening te geven op een voorstel dat net wordt gepresenteerd.

Wanneer stel je de waarom-vraag?

Het is belangrijk om jezelf deze vraag te stellen als je door de reactie van de ander:

• een emotie ervaart;
• een oordeel ervaart.

Als je bijvoorbeeld irritatie voelt opkomen, is dat een signaal om jezelf af te vragen: Waarom voel ik me geïrriteerd? Als je merkt dat je een oordeel hebt over de ander, is dat een signaal om jezelf af te vragen: Waarom vind ik haar zo onverschillig?

Door jezelf deze vragen te stellen, onderzoek je waar jouw eigen reactie vandaan komt. En dat helpt je om beter te begrijpen waarom jij zo reageert en hoe dat zich verhoudt tot de ander.

Een voorbeeld uit de praktijk

Je hebt een gesprek met een medewerker. Je stelt een vraag, maar de medewerker reageert niet meteen. Je voelt irritatie opkomen. Je denkt: Waarom zegt hij niets? Is hij niet geïnteresseerd?

Maar wat als je eerst even pauzeert en jezelf afvraagt: Waarom irriteert zijn stilte mij? Misschien voel je je geïrriteerd omdat je denkt dat de medewerker je niet respecteert. Misschien voel je je onzeker omdat je denkt dat je iets verkeerd hebt gezegd. Of misschien voel je je gewoon ongeduldig omdat je haast hebt.

Door jezelf deze vraag te stellen, onderzoek je waar jouw eigen reactie vandaan komt. En dat zorgt ervoor dat je gaat nadenken of jouw reactie misschien onterecht is. Of gekleurd. En het zorgt ervoor dat je de ander vragen gaat stellen. Misschien kom je erachter dat de medewerker even tijd nodig heeft om na te denken. Misschien is hij gewoon verlegen. Of misschien heeft hij gewoon even geen zin om te praten. Wat de reden ook is: door jezelf de ‘waarom’-vraag te stellen, open je de deur naar begrip en empathie.

Het stellen van de waarom-vraag lijkt eenvoudig, maar het is best moeilijk.

Vooral omdat je tijdens een gesprek vaak focust op de inhoud van het gesprek in plaats van op de relatie met de ander. In ons e-book Echt contact begint bij jou lees je hier meer over.

Dit praktische werkboek helpt je bij het invullen van jouw Wereldbeeldkaart. Je ontdekt jouw kijk op de wereld en word je ervan bewust dat het wereldbeeld van een ander niet hetzelfde is. Met behulp van je eigen Wereldbeeldkaart kan je in gesprekken bewust op zoek gaan naar de verschillen met de ander. En die – met de magische ‘waarom-vraag’ – bevragen in plaats van beoordelen. Zo maak je écht contact. In ieder gesprek met iedere gesprekspartner. Wat zijn of haar aannames ook zijn ;).